حمد : عبارتست از ستودن با زبان به قصد بزرگ‌داشت اعم از آنكه تعلّق به نعمت داشته يا به غير آن . و شكر : عبارتست از فعلى كه از بزرگداشت دهنده نعمت خبر دهد بخاطر اينكه دهنده نعمت است يعنى وجه اينكه او را مورد تعظيم قرار مىدهند اينست كه چون منعم است و از وى نعمت صادر شده اعم از آنكه با زبان تحقق يابد يا با قلب و يا با اركان و اعضاء صورت گيرد . در نتيجه مورد حمد صرفا زبان بوده ولى متعلّقش نعمت و غير نعمت است ولى متعلّق شكر تنها نعمت است اما موردش زبان و غير زبان مىباشد . پس حمد باعتبار متعلّق از شكر اعم است و از حيث مورد اخصّ چنانچه شكر به عكس مىباشد يعنى از حيث متعلّق اخصّ از حمد بوده و باعتبار مورد اعم از آن مىباشد . شرح فارسى : توضيح حمد و شكرو نسبت بين آنها حمد : عبارتست از ستودن شخص ديگرى را به قصد تعظيم و بزرگداشت اعم از آنكه اين تعظيم در مقابل صدور نعمت از وى بوده يا در قبال غير نعمت باشد . نعمت : اگرچه اسم مصدر است ولى در اينجا به معناى مصدر يعنى [ انعام ] استعمال شده و مقصود از نعمت امورى است كه به غير